คุณคงเคยเจอพวกมันในอนิเมะ มังงะ เกม และภาพยนตร์ Tengu จมูกยาว Tanuki ท้องใหญ่เกินเหตุ Kappa ริมแม่น้ำ Oni ถือกระบองเหล็ก การปรากฏตัวแปลกๆ ที่ไม่มีชื่อชัดเจน
ทั้งหมดนี้อยู่ภายใต้คำว่า yokai ของญี่ปุ่น แต่ความหมายของคำนั้นซับซ้อนกว่าที่ดูเผินๆ
ตัวคำเอง
Yokai (妖怪) ประกอบด้วยอักษรสองตัว you (妖) หมายถึงแปลก ลึกลับ หรือมีเสน่ห์น่าหลงใหล และ kai (怪) หมายถึงความน่าพิศวง ความแปลก หรือสิ่งที่น่าสงสัย รวมกันชี้ไปสู่สิ่งคล้าย “ปรากฏการณ์ลึกลับ” หรือ “สิ่งมีชีวิตแปลก”
คำนี้ไม่มีคำเทียบในภาษาอังกฤษที่สะอาดเดียว เพราะมันครอบคลุมพื้นที่กว้างกว่าหมวดหมู่ใดในภาษาอังกฤษ ผี วิญญาณ ปีศาจ มาร ผู้แปลงร่าง และวัตถุที่มีชีวิต ทั้งหมดอาจเข้าข่าย yokai ขึ้นอยู่กับบริบทและประเพณี
สิ่งที่ yokai ไม่ใช่
พวกมันไม่ใช่เพียงปีศาจในความหมายตะวันตก yokai หลายตนไม่อันตราย หลายตนเล่นซนโดยไม่มุ่งร้าย บางตนช่วยเหลือ บางตนเศร้า บางตนเพียงแปลกโดยไม่มีวาระอะไรชัดเจน
พวกมันก็ไม่เหมือนกับ kami kami เป็นพลังศักดิ์สิทธิ์ การปรากฏตัวศักดิ์สิทธิ์ที่เป็นแกนของความเชื่อชินโต yokai ครอบครองส่วนต่างของภูมิทัศน์จิตวิญญาณ ความแปลก ความขอบ สิ่งที่อธิบายไม่ได้ ความแตกต่างนี้สำคัญ แม้จะไม่ได้ถูกรักษาอย่างชัดเจนในทางปฏิบัติเสมอไป
และพวกมันก็ไม่จำเป็นต้องเป็นผู้ตาย ผี (yurei) เป็นหมวดหมู่แยกในประเพณีญี่ปุ่น เชื่อมโยงกับวิญญาณของผู้ตายที่ไม่ได้ไปต่ออย่างเหมาะสม Yokai โดยทั่วไปไม่ได้มีต้นกำเนิดจากมนุษย์ พวกมันเป็นการปรากฏตัวที่เกิดจากธรรมชาติ จากวัตถุ จากความเชื่อ หรือจากความกลัวธรรมดาของมนุษย์ต่อสิ่งที่อธิบายไม่ได้
ทำไมญี่ปุ่นจึงมีพวกมันมาก
ประเพณี yokai ของญี่ปุ่นรุ่มรวยผิดปกติ ส่วนหนึ่งเพราะมันดูดซับและจัดระบบความเชื่อพื้นบ้านจากทั่วประเทศตลอดหลายศตวรรษ
ทุกภูมิภาคมีวิญญาณท้องถิ่น สิ่งมีชีวิต และเหตุการณ์ที่อธิบายไม่ได้ของตัวเอง นักเขียนเดินทาง ศิลปิน และนักวิชาการ โดยเฉพาะในยุคเอโดะ เริ่มรวบรวมและวาดภาพสิ่งมีชีวิตเหล่านี้ ศิลปิน Toriyama Sekien ตีพิมพ์แคตาล็อก yokai แบบสารานุกรมในศตวรรษที่สิบแปด ตั้งชื่อและวาดสิ่งมีชีวิตจากทั่วประเพณี และบางครั้งประดิษฐ์สิ่งใหม่ๆ เพื่ออุดช่องว่าง แคตาล็อกเหล่านี้มีอิทธิพลลึก หล่อหลอมวิธีที่คนรุ่นหลังเข้าใจและจินตนาการประเพณีนี้
ผลลัพธ์คือคลังภาพและแนวคิดของสิ่งแปลกประหลาดที่ถูกรวบรวมไว้อย่างเป็นระบบ สิ่งมีชีวิตหลายร้อยตนที่มีชื่อ มีลักษณะเฉพาะ มีพฤติกรรม และมีการเชื่อมโยงเฉพาะ
ขอบเขตของสิ่งที่รวมอยู่
yokai บางตนทรงพลังและน่าหวาดกลัวจริงๆ Oni สิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่ มักมีผิวสีแดง ถือกระบองเหล็ก ปรากฏในเรื่องของการลงโทษ นรก และพลังปีศาจ พวกมันแสดงเขตแดนระหว่างโลกมนุษย์และบางสิ่งที่รุนแรงกว่ามาก
ตนอื่นๆ เกือบจะธรรมดา Zashikiwarashi คือวิญญาณเด็กที่อาศัยในบ้านเก่าและนำความเจริญมาสู่ครอบครัวที่ปฏิบัติต่อมันดี อ่อนโยน อยู่บ้าน ผูกกับสถานที่เฉพาะ Tanuki หมาแรคคูน เชื่อมโยงกับการแปลงร่างและความเล่นซน แต่ก็เชื่อมโยงกับการเฉลิมฉลองและความอุดมสมบูรณ์
ตนอื่นๆ อีกเป็นเพียงการแปลงร่างของวัตถุประจำวัน เครื่องมือในบ้านที่ถูกทิ้งหลังจากใช้งานหนึ่งร้อยปีเชื่อกันว่าพัฒนาจิตสำนึก tsukumogami หรือ “วิญญาณเครื่องมือ” รองเท้าแตะที่สึก ร่มที่ร้าว ตะเกียงเก่า ทั้งหมดอาจกลายเป็นสิ่งมีชีวิตในตัวเอง
สิ่งที่ทำให้ yokai มีประโยชน์ในฐานะแนวคิด
ประเพณี yokai โดยพื้นฐานเป็นวิธียอมรับว่าโลกมีสิ่งที่เกินหมวดหมู่ปกติ และตั้งชื่อมันอย่างไรก็ตาม
การกระทำของการตั้งชื่อและวาดภาพสิ่งมีชีวิตเหล่านี้ไม่ใช่เพียงความบันเทิง มันเป็นรูปแบบของการจัดการทางวัฒนธรรม หากคุณสามารถตั้งชื่อประสบการณ์แปลก วาดมัน เล่าเรื่องเกี่ยวกับจุดอ่อนและนิสัยของมัน คุณก็เคลื่อนมันจากอาณาจักรแห่งความกลัวที่ไม่มีรูปร่างไปสู่สิ่งที่รู้ได้มากขึ้น
นั่นคือสิ่งที่ yokai ยังทำอยู่ พวกมันให้รูปร่างกับส่วนของประสบการณ์ที่ต้านทานคำอธิบายปกติ และญี่ปุ่น บางทีมากกว่าประเพณีส่วนใหญ่ ตัดสินใจให้รูปร่างเหล่านั้นชื่อเฉพาะเจาะจงมาก
วิธีที่ yokai และ kami สัมพันธ์กัน และทำไมความแตกต่างจึงสำคัญเมื่อคุณเยือนศาลเจ้าหรือเดินผ่านป่าเก่า เป็นเรื่องของบทถัดไป: Kami กับ Yokai: เวอร์ชันที่เข้าใจง่าย