ในเขตสึรุมิของโยโกฮามะ ลึกเข้าไปในย่านที่อยู่อาศัย มีบริเวณวัดกว้างใหญ่แผ่ออกไป ทางเดินมีหลังคายาว ป่าไม้แน่นทึบ และพระภิกษุจำนวนมากเดินขวักไขว่
ที่นั่นคือ Sōji-ji วัดใหญ่ของนิกายโซโตเซน
ในวิหารหลัก ใต้แสงนุ่ม ๆ ที่นิ่งสงบ ประดิษฐานพระไม้ประทับนั่งของ พระศากยมุนีพุทธเจ้า (Shaka)
พระองค์คือพระพุทธผู้ยืนอยู่ที่จุดเริ่มต้นของพุทธศาสนา และเป็นพระประธานของวัดสายเซน ในญี่ปุ่นพระองค์คือหนึ่งในพระพุทธที่ “อยู่ใจกลางวัด” มากที่สุด
เป็นพระพุทธแบบใด
พระศากยมุนีอยู่ในชั้น เนียวไร
“ศากยมุนี” หมายถึงบุคคลในประวัติศาสตร์ — โคตมะ สิทธัตถะ — ที่กล่าวกันว่ามีชีวิตในอินเดียราวศตวรรษที่ 5–6 ก่อนคริสตกาล ประสูติเป็นเจ้าชายแห่งศากยวงศ์ ออกบวชเมื่ออายุ 29 ปี และตรัสรู้เมื่ออายุ 35 ปี จากนั้นจึงได้ชื่อว่า “พระพุทธเจ้า” (ผู้ตื่นรู้)
คำว่า “ศากยมุนี” คือคำถอดเสียงจากสันสกฤต “ศากยมุนี” แปลว่า “ผู้บริสุทธิ์แห่งศากยวงศ์” คนญี่ปุ่นนิยมเรียกอย่างใกล้ชิดว่า Oshaka-sama
หากเขียนว่า “พระศากยเนียวไร” ก็หมายถึงพระองค์เดียวกัน
จุดเริ่มต้นของเรื่องเล่า
เรื่องเล่าทั้งหมดของพุทธศาสนาเริ่มจากพระศากยมุนี
โคตมะประสูติใต้ดอกไม้ที่ลุมพินี เติบโตในวังโดยไม่เคยขาดแคลนสิ่งใด แต่วันหนึ่งเมื่อทอดสายตาเห็นคนแก่ คนป่วย คนตาย และนักบวชในเมือง พระองค์สั่นไหวภายในอย่างลึกซึ้ง ด้วยคำถามที่ว่า “มนุษย์หนีจากความทุกข์เหล่านี้ไม่ได้เลยหรือ” จึงสละครอบครัวและบัลลังก์ออกบวช
หลังการบำเพ็ญตบะอันยาวนาน พระองค์เข้าสมาธิใต้ต้นโพธิ์ และตรัสรู้
จากนั้น 45 ปี พระองค์แสดงธรรมในที่ต่าง ๆ และเสด็จดับขันธ์เมื่อพระชนม์ 80 พรรษา — นี่คือเรื่องราวที่ถ่ายทอดสืบมา
ลักษณะของพระศากยมุนี
รูปของพระศากยมุนีปรากฏในหลายลักษณะตัวแทน
- รูปนั่ง — ท่าทำสมาธิ พบมากที่สุดในวัดเซน
- รูปยืน — ท่าแสดงธรรม หรือก้าวเข้าสู่นิพพาน
- รูปประสูติ — รูปเล็ก ๆ ขององค์แรกประสูติที่ชี้นิ้วขึ้นฟ้าและลงดิน
ลักษณะของรูปคือ ประดับน้อยและเรียบ เป็นภาพหลังตรัสรู้ ไม่ได้สวมเครื่องทรงจากวัง แต่ห่มจีวรบาง ๆ (kesa)
ท่ามือมีหลายแบบ
- ท่าสมาธิ (Zenjō-in) — มือสองข้างวางซ้อนบนตัก
- ท่าแสดงธรรม (Seppō-in) — นิ้วแตะกันเป็นวงแหวน
- ท่ายกพระหัตถ์ปลอบและประทาน (Semui-in / Yogan-in) — มือขวาชูขึ้น มือซ้ายลง
- ท่ามารวิชัย (Gōma-in) — มือขวาแตะดินหน้าตัก สื่อถึงการยืนยันการตรัสรู้
พระประธานของ Sōji-ji คือรูปนั่งทำสมาธิ ซึ่งเป็นตัวแทนของขนบเซนโดยตรง
ความสัมพันธ์กับนิกาย
นิกายหลักที่มีพระศากยมุนีเป็นพระประธาน
- เซน (โซโต ริมไซ) — สายที่ทำให้การฝึกตนกับชีวิตประจำวันเป็นเรื่องเดียวกัน กลับไปที่การนั่งสมาธิของพระศากยมุนีเอง
- นิกายนิจิเรน — ยึดสัทธรรมปุณฑรีกสูตรเป็นจุดมุ่งเดิมของพระศากยมุนี
- นิกายริตสึ — เน้นพระวินัยเป็นแกน
นอกจากนั้น ทุกนิกายเคารพพระศากยมุนีในฐานะ “ผู้ก่อตั้งพุทธศาสนา” ดังนั้นจึงมีตัวอย่างมากมายที่วัดต่าง ๆ เลือกพระศากยเนียวไรเป็นพระประธาน ไม่จำกัดนิกาย
ในขณะเดียวกัน นิกายโจโดและโจโดชินมีพระอมิตาภเป็นพระประธาน นิกายชินกอนมีพระไวโรจนะเป็นพระประธาน — ความรู้นี้ทำให้เห็นภาพวัดต่าง ๆ ในแบบที่ต่างออกไป
วิธีพบในวัด
วัดที่พบพระศากยมุนีได้
- Sōji-ji (คานากาวะ โยโกฮามะ) — วัดใหญ่ของโซโตเซน รูปไม้นั่งนิ่งอยู่กลางวิหาร
- Eihei-ji (ฟุคุอิ) — วัดใหญ่ของโซโตเซนอีกแห่ง อยู่ในหุบเขาลึก
- Kenchō-ji / Engaku-ji (คามาคุระ) — วัดใหญ่ของริมไซ
- Daibutsu คามาคุระ (Kōtoku-in) — มักถือว่าเป็นพระอมิตาภ แต่มีบางสายเชื่อว่าเป็นพระศากยเนียวไร
- Hōryū-ji (นารา) — ชุดพระศากยตรีเอกสมัยอาสุกะ
- Kōryū-ji (เกียวโต) — มีรูปพระศากยอยู่ด้วยนอกจากพระเมตไตรย
โดยเฉพาะ Sōji-ji เดินทางจากโตเกียวเพียง 30 นาทีโดยรถไฟ เป็นวัดใหญ่ที่ยังไม่กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวจนเกินไป จึงเป็นสถานที่นั่งกับพระศากยเนียวไรอย่างเงียบ ๆ ได้
วิธีไหว้ของวัดต่างจากศาลเจ้าเล็กน้อย ที่วัดไม่ตบมือ เพียงประนมมือแล้วน้อมศีรษะ มารยาทของศาลเจ้าอ่านได้ที่ วิธีไปเยือนศาลเจ้า
ปิดท้าย
พระศากยมุนีคือ พระพุทธผู้ยืนอยู่ที่จุดเริ่มต้นทั้งหมดของพุทธศาสนา
ไม่มีเครื่องประดับหรูหรา ไม่มีสิ่งของพิเศษในมือ มีเพียงท่าประทับนั่งที่นิ่งเงียบ และในความเงียบนั้นคือการตรัสรู้
เมื่อยืนตรงหน้ารูปนั่งของ Sōji-ji หากนึกว่าความเงียบนี้เชื่อมต่อโดยตรงกับเหตุการณ์ใต้ต้นโพธิ์ในอินเดียเมื่อหลายพันปีก่อน แล้วประนมมือลง บรรยากาศของวิหารด้านในจะดูต่างออกไปเล็กน้อย