Trong chính điện rộng của Narita-san Shinshō-ji ở Chiba. Tiếng trống lớn dày nặng, và lời tụng kinh trước ngọn lửa.
Qua bên kia ngọn lửa goma, ta thấy một pho tượng cao đứng đó — da đen, mắt mở to, tay nắm gươm.
Bất Động Minh Vương (Fudō Myōō).
Tương phản với vẻ trầm tĩnh của Như Lai và Bồ Tát, ngài đứng với gương mặt phẫn nộ. Người Nhật gọi thân mật là “Fudō-san”, “O-Fudō-sama”. Đây là vị Minh Vương được tin ngưỡng rộng rãi nhất ở Nhật.
Là vị Phật như thế nào
Bất Động Minh Vương thuộc tầng Minh Vương.
Tên là dịch nghĩa từ chữ Sanskrit Acalanātha (“Bất Động Tôn”). Chính tên gọi “Bất Động” đã thể hiện một quyết tâm không lay chuyển.
Ngài được tin là cai quản:
- Cắt đứt mê lầm
- Đốt cháy phiền não
- Hộ trì người tu hành
- Đẩy lui tai họa
Nếu A Di Đà Như Lai lo “cứu độ ở kiếp sau”, Dược Sư Như Lai “chữa lành hiện đời”, Quán Âm Bồ Tát “lắng nghe tiếng người”, thì Bất Động Minh Vương đảm nhận công việc cắt đứt mê lầm bằng sức mạnh.
Hóa thân của Đại Nhật Như Lai
Bất Động Minh Vương được hiểu không phải là vị độc lập, mà là hóa thân của Đại Nhật Như Lai.
Tương truyền Đại Nhật Như Lai (vị Phật trung tâm của Chân Ngôn tông), để cứu độ tất cả chúng sinh, đã chuyển thành dáng phẫn nộ — đó chính là Bất Động Minh Vương.
Tức là dù bề ngoài trông như đang giận dữ, ẩn trong đó là lòng từ bi của Đại Nhật. Đôi khi được mô tả là “lòng từ bi trong dáng cơn giận”.
Mối quan hệ này trong thế giới mật giáo gọi là “biến hóa thân (henge-shin)” — cách nghĩ rằng Như Lai chuyển thành dáng khác để cứu độ con người.
Dáng vẻ của Bất Động Minh Vương
Tượng Bất Động Minh Vương để lại ấn tượng mạnh.
- Da màu xanh đen hoặc đen — màu đậm gần như bóng tối
- Hai mắt mở to (hoặc mắt phải mở, mắt trái nhíu — “Thiên Địa nhãn”)
- Răng trên cắn môi dưới, răng dưới cắn môi trên — “nha thượng hạ xuất”
- Tay phải cầm gươm — gươm cắt đứt phiền não (gọi là “Câu Lợi Già La kiếm — Kurikara-ken”)
- Tay trái cầm dây thừng (kensaku) — dây để trói buộc người và kéo họ ra khỏi phiền não
- Sau lưng là lửa — quầng lửa dữ dội gọi là “Ca Lâu La diệm (Karura-en)”
- Đứng trên đá tảng — “bàn thạch tọa”
Cũng có nhiều tượng có con rồng quấn quanh gươm (Kurikara-ken) — biểu tượng sức mạnh đẩy lui phiền não.
Y phục không lộng lẫy như vương tử, mà thường chỉ là tấm vải đơn sơ — biểu hiện tính chất của vị Phật đứng về phía người tu hành.
Hai đồng tử và tám đại đồng tử
Bất Động Minh Vương thường có đồng tử (theo hầu dạng trẻ em) đứng hai bên.
- Konkara dōji — dáng dịu dàng, chắp tay
- Seitaka dōji — dáng hung dữ, cầm gậy
Ngoài hai đồng tử này, ngài còn được thờ cùng tám đại đồng tử ở nhiều nơi.
Các đồng tử là người trợ thủ cho công việc của Bất Động Minh Vương, được thờ cùng tượng ở nhiều chùa trên cả nước.
Ngọn lửa goma
Khi nói về Bất Động Minh Vương, không thể không nhắc đến pháp tu goma.
Goma là nghi lễ trước Bất Động Minh Vương, đốt lửa và ném vào những thanh gỗ mỏng gọi là “goma-gi”, trong khi tụng chân ngôn. Ngọn lửa biểu tượng hành vi đốt cháy phiền não và tai họa của con người — một trong những pháp tu tiêu biểu của mật giáo.
Goma ở Narita-san Shinshō-ji ngày nay vẫn được cử hành nhiều lần trong ngày, ai cũng có thể tham dự. Tiếng trống, lời tụng kinh, ánh lửa — không khí ấy là nơi cảm nhận trực tiếp thế giới của Bất Động Minh Vương.
Quan hệ với các tông phái
Những tông phái lấy Bất Động Minh Vương làm bản tôn hoặc đặc biệt xem trọng:
- Chân Ngôn tông (mật giáo do Kūkai truyền) — thờ ở vị trí trung tâm nhất
- Thiên Thai tông (truyền thống Saichō, tiếp thu mật giáo dưới tên “Taimitsu”)
- Tu nghiệm đạo — Bất Động Minh Vương giữ vị trí trung tâm trong tín ngưỡng núi rừng
Từ thời Heian (794–1185) trở đi, khi mật giáo cắm rễ sâu vào Nhật Bản, tín ngưỡng Bất Động Minh Vương cũng lan ra cả nước.
Trong Tu nghiệm đạo, các yamabushi (sư núi) tu hành đi khắp các ngọn núi với Bất Động Minh Vương làm bản tôn — truyền thống ấy còn tiếp tục đến ngày nay.
Gặp ngài ở chùa nào
Những ngôi chùa tiêu biểu để gặp Bất Động Minh Vương:
- Narita-san Shinshō-ji (Chiba) — đại bản sơn của phái Chisan, Chân Ngôn tông. Nổi tiếng với goma
- Meguro Fudō Ryūsen-ji (Tōkyō) — một trong năm Fudō ngũ sắc của Edo
- Mejiro Fudō, Meaka Fudō, Meao Fudō, Meki Fudō (Tōkyō) — năm Fudō ngũ sắc bảo vệ Edo
- Takahata Fudōson Kongō-ji (Tōkyō, Hino) — một trong ba đại Fudō vùng Kantō
- Ōyama-dera (Kanagawa, Isehara) — Bất Động Minh Vương trong tu nghiệm núi rừng
- Tō-ji (Kyōto) — mạn-đà-la lập thể ở giảng đường, Đại Nhật ở trung tâm, các Minh Vương vây quanh
- Các núi thiêng của Tu nghiệm đạo — Dewa Sanzan, Ōmine-san, Hiko-san
Narita-san cử hành goma vào những giờ cố định hằng ngày, là một trong những chùa gần nhất để trải nghiệm “nơi của Bất Động Minh Vương” — không phải đi tham quan, mà đi vào không gian ấy.
Nghi thức ở đây là chùa, nên chỉ chắp tay, không vỗ tay.
Lời kết
Bất Động Minh Vương đảm nhận công việc rất đặc biệt — bảo vệ con người bằng vẻ phẫn nộ.
Cơn phẫn nộ bên ngoài là mặt trái của lòng từ bi bên trong. Khi đứng trong chính điện trước một pho tượng vác lửa bốc cháy, gương mặt nghiêm khắc ấy có thể trở thành tấm gương đối diện với những mê lầm trong lòng ta.
Tiếng trống và ngọn lửa ở Narita-san, sự tĩnh lặng giữa phố thị của Meguro Fudō, núi sâu của Ōyama — cùng một Bất Động Minh Vương, suốt thời gian dài, đã nâng đỡ con người ở mỗi nơi theo cách riêng.