Kōya-san. Vùng đất thiêng ẩn sâu trong núi Wakayama, ở độ cao gần 900 mét, bao quanh là rừng tuyết tùng dày đặc.
Đi giữa Kongōbu-ji và Danjō Garan — trung tâm của nơi này — ta thấy một tòa nhà to vượt trội: Konpon Daitō, một bảo tháp đa bảo khổng lồ sơn son đỏ.
Ngồi giữa nội điện đó là Đại Nhật Như Lai (Dainichi Nyorai).
Khác với các vị Như Lai khác, ngài khoác vương miện và trang sức. Sự hiện diện áp đảo ấy nói lên rằng đây là vị Phật ở trung tâm của thế giới Chân Ngôn tông.
Là vị Phật như thế nào
Đại Nhật Như Lai thuộc tầng Như Lai, nhưng được đặt ở vị trí khác biệt với các Như Lai khác.
“Đại Nhật” là dịch nghĩa của chữ Sanskrit Mahāvairocana — “Đại Quang Minh Biến Chiếu”.
Ngài được tin là cai quản chính vũ trụ. Là cội nguồn của tất cả các vị Phật, là ánh sáng và lẽ vận hành bao trùm toàn vũ trụ — đó là điều được truyền dạy.
Trong khi các Như Lai khác (Thích Ca, A Di Đà, Dược Sư) mỗi vị có công việc riêng, Đại Nhật Như Lai được đặt là Phật căn bản, bao trùm tất cả các Như Lai.
Đây là tư tưởng cốt lõi của mật giáo — ở Nhật, là Chân Ngôn tông do Kūkai sáng lập.
Hai bức mạn-đà-la
Chìa khóa để hiểu Đại Nhật Như Lai nằm trong những bức tranh gọi là mạn-đà-la (mandara).
Ở chùa Chân Ngôn tông, hai bức mạn-đà-la luôn được treo song hành:
- Kim Cương Giới Mạn-đà-la (Kongōkai Mandara) — biểu hiện thế giới trí tuệ của Phật
- Thai Tạng Giới Mạn-đà-la (Taizōkai Mandara) — biểu hiện thế giới từ bi của Phật
Ở chính giữa cả hai mạn-đà-la đều là Đại Nhật Như Lai, xung quanh là hàng trăm đến hơn ngàn vị Phật được sắp xếp theo hình học.
Toàn bộ chư Phật trong vũ trụ đều sinh ra từ Đại Nhật Như Lai ở trung tâm — cấu trúc đó được tranh chỉ ra.
Dáng vẻ của Đại Nhật Như Lai
Đại Nhật Như Lai được biểu hiện trong dáng khác hẳn với các Như Lai khác.
- Đội vương miện
- Khoác trang sức lộng lẫy như anh lạc (yōraku)
- Ở giữa mão, đôi khi có một pho Phật nhỏ được khắc
Đây không phải dáng đơn sơ sau khi giác ngộ, mà tương truyền là dáng vẻ của chính sự giác ngộ — của vị chúa tể vũ trụ.
Thủ ấn khác nhau giữa hai mạn-đà-la:
- Đại Nhật Kim Cương Giới: “Trí Quyền Ấn (chiken-in)” — ngón trỏ trái dựng lên, nắm tay phải nắm lấy
- Đại Nhật Thai Tạng Giới: “Pháp Giới Định Ấn (hokkai jōin)” — hai tay đặt chồng trên đầu gối, ngón cái dựng
Đặc biệt dáng Trí Quyền Ấn rất ấn tượng — nếu đã từng thấy, có lẽ ta vẫn nhớ “bàn tay kỳ lạ đó”.
Quan hệ với các tông phái
Những tông phái lấy Đại Nhật Như Lai làm bản tôn:
- Chân Ngôn tông (Kūkai sáng lập, từ 816) — Kōya-san là tổng bản sơn
- Thiên Thai tông cũng xem trọng trong văn cảnh mật giáo
Đầu thời Heian (794–1185), Kūkai (Kōbō Daishi) sang nhà Đường học mật giáo, năm 816 mở Kōya-san. Từ đó, Đại Nhật Như Lai luôn ở trung tâm thế giới Chân Ngôn tông.
Giáo lý cốt lõi của Chân Ngôn tông — “tức thân thành Phật (sokushin jōbutsu)”, có thể thành Phật ngay trong thân này — cũng gắn liền sâu sắc với tư tưởng về Đại Nhật Như Lai.
Gặp ngài ở chùa nào
Những ngôi chùa tiêu biểu để gặp Đại Nhật Như Lai:
- Kongōbu-ji và Danjō Garan ở Kōya-san (Wakayama) — tổng bản sơn của Chân Ngôn tông. Bản tôn ở Konpon Daitō
- Tō-ji (Kyōō Gokoku-ji) (Kyōto) — chùa trung tâm của Chân Ngôn tông ở Kyōto, Kūkai nhận từ Thiên hoàng Saga
- Enjō-ji (Nara) — nổi tiếng với tượng Đại Nhật Như Lai thời trẻ do Unkei tạc
- Murō-ji (Nara) — chùa mật giáo thời Heian sơ kỳ
Đặc biệt Kōya-san có thể đến được từ Tōkyō hoặc Ōsaka, cả ngọn núi giống như một ngôi chùa khổng lồ. Chỉ đi qua “Oku-no-in”, “Danjō Garan”, “Kongōbu-ji” cũng đã cảm nhận được thế giới quan lấy Đại Nhật Như Lai làm trung tâm.
Nếu ở lại shukubō (nhà trọ của chùa), buổi sáng hành trì có thể nghe được tiếng tụng kinh shōmyō của mật giáo.
Lời kết
Đại Nhật Như Lai thể hiện một góc nhìn rất lớn ngay trong lòng Phật giáo — xem chính vũ trụ là Phật.
Đứng trước pho tượng đội vương miện to lớn trong Konpon Daitō ở Kōya-san, một “cách nhìn thế giới” khác hẳn so với khi đứng trước Thích Ca hay A Di Đà dần hiện lên.
Có vô số vị Phật, và ở gốc rễ của tất cả là Đại Nhật Như Lai — chỉ cần biết thế giới quan ấy tồn tại, các pho tượng Phật khác trong chùa cũng có thể đọc khác đi một chút.